BLOG

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ

04-12-2020 16:38:52



Η μόρφωση είναι τόσο σημαντική και απαραίτητη για τον άνθρωπο όσο το νερό για τα λουλούδια. Γιατί, ας μην ξεχνάμε ότι μόνο τα αγκάθια φυτρώνουν και μεγαλώνουν χωρίς να ποτίζονται.

Πίσω από τη λέξη μόρφωση «κρύβονται» δυο άλλοι όροι, πιο συγκεκριμένοι. Ο όρος «παιδεία» και ο όρος «εκπαίδευση». Συχνά οι όροι συγχέονται και θεωρούνται ταυτόσημοι. Αν, όμως, σκεφτούμε καλύτερα, θα διαπιστώσουμε ότι έχουν μια διαφορετική εννοιολογική απόχρωση και ηθική φόρτιση, με μια ποιοτική υπεροχή του πιο γενικού όρου «παιδεία», που σε πρώτη σημασία σημαίνει αυτό, που εκφράζει σήμερα ο γενικευτικός όρος «κουλτούρα».

Η παιδεία είναι μάθηση, η εκπαίδευση εκμάθηση. Εκγύμναση, είτε σωματική, είτε πνευματική. Σχετίζεται με την παροχή γνωστικών εφοδίων ή την ανάπτυξη στοιχείων τεχνικής δεξιότητας, που θα βοηθήσουν το νέο στην επαγγελματική του, πρωτίστως, αποκατάσταση. Στις σύγχρονες συνθήκες, μάλιστα, η εκπαίδευση έχει περισσότερη σχέση με τη μηχανική μάθηση, τη στείρα, δηλαδή, απομνημόνευση. Γι’ αυτό άλλωστε αποφεύγουμε να χρησιμοποιήσουμε τον όρο «παιδαγωγός», που σημαίνει πλάστης ψυχών, και χρησιμοποιούμε τον ανώδυνο όρο «εκπαιδευτικός», που μπορεί να σημαίνει πολλά ή και τίποτα ή να σημαίνει ό,τι και ο όρος εκπαιδευτής ζώων. Άρα, όπως δε φοβόμαστε τα άγρια ζώα, όταν είναι εκπαιδευμένα, έτσι δε φοβόμαστε και τα παιδιά που είναι εκπαιδευμένα. Στις φράσεις αυτές εμπεριέχεται η έννοια της εξημέρωσης, της περιστολής – μέχρι ενός σημείου – του ενστίκτου, όχι όμως και του εξανθρωπισμού, που πετυχαίνεται με την παιδεία.

Στον αιώνα μας, αιώνα παράκρουσης και ιδεολογικής σύγχυσης, ο όρος «παιδεία» δεινοπάθησε. Έχει βρει επικίνδυνα μεγάλη δικαίωση το αμφίσημο απόφθεγμα του Μπέηκον: «Η γνώση είναι δύναμη». Ιδιοφυείς επιστήμονες με νεκρωμένη συνείδηση και νερωμένη βούληση, άριστα καταρτισμένοι τεχνοκράτες «αφέθηκαν να ενδώσουν» και να υπηρετήσουν εξωανθρώπινους σκοπούς και «χάρισαν» στην ανθρωπότητα πυρηνικά μανιτάρια και θαλάμους αερίων θαυμαστής, πράγματι, τελειότητας, αποδεικνύοντας έτσι πως η μόρφωση μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο στη μεταμόρφωση αλλά στην ηθική παραμόρφωση και πως η νίκη της γνώσης μπορεί να σημαίνει την ήττα του ανθρώπου. Αν, λοιπόν, η δύναμη του πνεύματος δεν αποκλείει τη στενότητα, στεγνότητα, στυγνότητα της ψυχής, αν η άσκηση και η πρόοδος της ανθρώπινης επίνοιας απαιτεί τη θυσία των συναισθημάτων σ’ ένα σύγχρονο Μολώχ, που ονομάζεται Εξέλιξη, τότε πια η λέξη παιδεία έχει χάσει το πραγματικό νόημά της.

Είναι ευκολονόητο – για όσους βέβαια θέλουν να σκέπτονται – πως ο όρος «εκπαίδευση» από την άποψη του περιεχομένου, έχει ανησυχητικά περιορισμένο εύρος και βάθος και πως όταν λειτουργεί έξω και πέρα από την πλατύτερη έννοια «παιδεία», δεν έχει καμιά ουσιαστικά ανθρώπινη αξία, ενώ, αντίθετα, μπορεί ν’ αποτελέσει απειλή πολλαπλή και κίνδυνο φοβερών διαστάσεων. Η εκπαίδευση έχει ως βασικό στόχο, με την παροχή συστηματοποιημένων και σχηματοποιημένων γνώσεων, να προετοιμάσει το νέο για την άσκηση του επαγγέλματος. Υπηρετεί αυτό που στη σημερινή τεχνοκρατική αργκό ονομάζεται «στελεχοποίηση» . Η παιδεία, όμως, λειτουργεί πέρα από το επίπεδο της ειδίκευσης και της απλής διδαχής των απολύτως αναγκαίων. Η παιδεία, στο βαθύ και αληθινό νόημά της, προσπαθεί να δημιουργήσει «ανθρώπους χωρίς πλέγματα», όπως οραματιζόταν ο Ιβάν Ίλιτς, ανθρώπους που ξέρουν, θέλουν και μπορούν ν’ αγαπούν των αγώνα περισσότερο από τα αποτελέσματά του.



……….. Σήμερα, αυτό που γίνεται στα δικά μας σχολεία κάθε άλλο παρά παιδεία μπορεί να ονομασθεί. Οι παιδευόμενοι «παιδεύονται» ν’ αποστηθίζουν γνώσεις αποσπασματικές, τυποποιημένες, νεκρές, μουμιοποιημένες, αφήνοντας σε πλήρη αδράνεια την κρίση, την πρωτοβουλία, την αυτενέργεια και τη φαντασία τους, συνηθίζοντας έτσι – υποσυνείδητα ίσως - να είναι πειθήνιοι σε όλα τα «άνω - θεν» κελεύσματα. Η διαβρωτική και αλλοτριωτική αυτή διαδικασία της στείρας εκμάθησης, της άγονης απομνημόνευσης, του καταστροφικού «παπαγαλισμού» δημιουργεί «σοφούς ηλιθίους», που ξέρουν με τι να σκέπτονται και όχι πώς να σκέπτονται, που μπορούν να γράφουν, να μετρούν, να υπολογίζουν, όχι όμως και να αισθάνονται. Κάποιοι ανώνυμοι «εκ των άνω και των έξω», που σκέπτονται για το μαθητή πριν από το μαθητή, παραλαβαίνουν αδιαμόρφωτες, άπλαστες προσωπικότητες, ασχημάτιστα μυαλά, τα μοντελοποιούν, «τα κόβουν και τα ράβουν» σύμφωνα με ορισμένο πατρόν, με τρόπο τόσο ανεπαίσθητο, ώστε δεν προκαλεί αντιδράσεις.




……………Τελικά, αυτό που έχουμε ξεχάσει μέσα στην τύρβη των γεγονότων και τις τριβές της καθημερινότητας, είναι πως ο άνθρωπος είναι η παιδεία του και πως παιδεία είναι η συνείδηση της δημοκρατίας. Γι’ αυτό ακριβώς η παιδεία δεν έχει ως σκοπό να ειδικεύσει τους νέους σε τεχνικές δεξιότητες, ούτε να προωθήσει την πνευματικότητά τους ως την ανάγνωση αθλητικών εφημερίδων, ούτε να τους δείξει με ποιον τρόπο θ’ αποκτήσουν κοινωνικό «στήσιμο» ή πως θ’ αναρριχηθούν, πατώντας επί πτωμάτων, ενδεχομένως. Η παιδεία, για να μην προδώσει το νόημά της ή ακόμα τον άνθρωπο, δίνει άλλους ομορφότερους, ανθρωπινότερους προσανατολισμούς, εμπνέει αξίες και ιδανικά, στρέφει το βλέμμα του νέου σε υψηλά οράματα, όπου αυτό που μετράει είναι η διάθεση προσφοράς, η απόσβεση του ατομισμού (χωρίς απόσβεση του ατομικού), όπου η ευαισθησία γίνεται τρόπος ζωής και το ανθρωπιστικό ιδεώδες γίνεται πράξη. Καλά είναι τα τεχνικά επιτεύγματα, αλλά πιο καλά είναι να ξέρουμε γιατί υπάρχουν και για ποιον υπάρχουν˙ όχι απλώς να υπάρχουν.


Σαράντος Καργάκος Προβληματισμοί, Ένας διάλογος με τους νέους,

(σελ. 185 – 187, 188, 190)


ΠΙΣΩ

Σύνδεση

Email:
Κωδικός:
 

Μαθήματα


BLOG

04-12-2020
ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ

20-11-2020
ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

17-11-2020
ΠΗΓΗ 1. Χάρτης της Ελλάδας στο 19ο αιώνα και οι αλλαγές στα σύνορα μέχρι το 1913. ΠΗΓΗ 2. ΠΙΝΑΚΑΣ - Εξέλιξη της έκτασης και του πληθυσμού της Ελλάδας (1838 - 1936). ΠΗΓΗ 3. ΠΙΝΑΚΑΣ - Πληθυσμοί πόλεων ελληνικού χώρου. Προεπαναστατικά χρόνια 1879, 1889, 1907.

19-11-2020
ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

Περισσότερα